Το δίκτυο συνεργασίας για την πολιτική των ναρκωτικών είναι μια πρωτοβουλία Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων των χωρών της ΝΑ Ευρώπης. Οι οργανώσεις του δικτύου συνεργασίας παρέχουν υπηρεσίες πρόληψης, θεραπείας, μείωσης της βλάβης και κοινωνικής αποκατάστασης. Το Δίκτυο στοχεύει στη δημιουργία στενών και εποικοδομητικών σχέσεων, στη βάση ανοιχτού και αντικειμενικό διαλόγου, με εμπειρογνώμονες, με τους υπεύθυνους φορείς χάραξης πολιτικής για τα ναρκωτικά στα κράτη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, με περιφερειακούς φορείς και με διεθνείς οργανισμούς με σκοπό την προαγωγή μιας ανθρώπινης και αποτελεσματικής πολιτικής για τα ναρκωτικά.

Η πρωτοβουλία

Το φθινόπωρο του 2009, πραγματοποιήθηκαν από τον συντονιστή του Προγράμματος Διαλόγου για την Πολιτική των Ναρκωτικών, του Ιδρύματος Ανδρέα Παπανδρέου (ΙΑΠ) και συμβούλου της Διεθνούς Κοινοπραξίας για την Πολιτική των Ναρκωτικών (IDPC), διερευνητικές επισκέψεις στις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Σκοπός των επισκέψεων ήταν η άμεση ενημέρωση σχετικά με την πολιτική για τα ναρκωτικά σε κάθε χώρα, η συνάντηση και γνωριμία με Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, η ενημέρωση για τα προγράμματα τους στον τομέα των ναρκωτικών και η εκτίμηση σχετικά με την εμπλοκή τους στη διαμόρφωση της πολιτικής για τα ναρκωτικά, η γνωριμία με υπεύθυνους κρατικούς φορείς για τη χάραξη πολιτικής και η διερεύνηση των δυνατοτήτων και των ευκαιριών για μια περιφερειακή συνεργασία. Με βάση το πόρισμα των επισκέψεων όπου καταγράφονταν ο προβληματισμός και οι τομείς προτεραιότητας συντάχτηκε ένα περιφερειακό σχέδιο δράσης.

Τον Μάρτιο του 2010, έλαβε χώρα, στην Αθήνα, η πρώτη περιφερειακή συνάντηση εκπροσώπων των ΜΚΟ και εθνικών εκπροσώπων των υπεύθυνων φορέων χάραξης πολιτικής από χώρες της ΝΑ Ευρώπης. Στην συνάντηση της Αθήνας αποφασίστηκε η δημιουργία ενός άτυπου δικτύου συνεργασίας Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων από την Αλβανία, Βουλγαρία, Ελλάδα, Μαυροβούνιο, Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, Ρουμανία, Σερβία και Σλοβενία και η συνέχιση της συνεργασίας με τις αρμόδιες αρχές για την πολιτική των ναρκωτικών.

Το Σεπτέμβριο του 2010, πραγματοποιήθηκε η δεύτερη συνάντηση στην Οχρίδα. Στη συνάντηση της Οχρίδας βελτιώθηκε η γεωγραφική αντιπροσώπευση των χωρών της ΝΑ Ευρώπης στο Δίκτυο Συνεργασίας. Δύο Μη Κυβερνητικές οργανώσεις από την Κροατία και δύο από τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη έλαβαν μέρος στις εργασίες και έγινε μια πρώτη επαφή με μια ΜΚΟ από την Πρίστινα.

Το Μάρτιο του 2011, έλαβε χώρα η τρίτη συνάντηση στη Θεσσαλονίκη. Στη συνάντηση της Θεσσαλονίκης ολοκληρώθηκε η συζήτηση σχετικά με τα οργανωτικά ζητήματα του Δικτύου Συνεργασίας. Συμφωνήθηκε το σκεπτικό της πρωτοβουλίας, το όραμα και η αποστολή του Δικτύου καθώς και οι βασικές αρχές που διέπουν τη δράση των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων στον τομέα των ναρκωτικών και τη συνεργασία τους με τις εθνικές κυβερνήσεις και τους αρμόδιους εθνικούς φορείς, τους περιφερειακούς και τους διεθνείς οργανισμούς.

Ο κύριος στόχος των συναντήσεων αυτών ήταν -πέρα από τα οργανωτικά ζητήματα- η ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών από την περιοχή, ο εντοπισμός κοινών προβλημάτων και βασικών προτεραιοτήτων για την προώθηση αποτελεσματικών πολιτικών για τα ναρκωτικά.

Το σκεπτικό της πρωτοβουλίας

Οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις είναι συχνά βασικοί οργανισμοί παροχής υπηρεσιών πρόληψης, θεραπείας, μείωσης της βλάβης, αποκατάστασης και ένταξης εξαρτημένων ατόμων στην κοινωνία. Γι αυτό το λόγο είναι συχνά οι εμπνευστές καινοτόμων υπηρεσιών παροχής βοήθειας, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις της διαρκώς διαφοροποιούμενης κοινωνίας μας, οι πολιτισμικές  εξελίξεις και τάσεις, οι μεταβαλλόμενες περιστάσεις και οι νέες αντιλήψεις  και μέθοδοι αντιμετώπισης της χρήσης ναρκωτικών και της εξάρτησης. Ένας αυξανόμενος αριθμός Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (ΜΚΟ) κάνει ερευνητικό έργο και αναλύσεις σχετικά με την αποτελεσματικότητα της πολιτικής για τα ναρκωτικά.

Οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις επιδιώκουν να δημιουργήσουν στενές και εποικοδομητικές σχέσεις, μέσα από ανοιχτό και αντικειμενικό διάλογο, με τους βασικούς φορείς χάραξης πολιτικής των εθνικών κυβερνήσεων, τους περιφερειακούς φορείς συνεργασίας  και τους διεθνείς οργανισμούς, με στόχο την προώθηση ανθρώπινων και αποτελεσματικών πολιτικών για τα ναρκωτικά.

Η εκτίμηση για τη συμβολή των ΜΚΟ στην προώθηση νέων τρόπων και μεθόδων για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που συνδέονται με τις αρνητικές συνέπειες της χρήσης ναρκωτικών για την ατομική υγεία και τις κοινωνικές σχέσεις, αυξάνεται συνεχώς. Οι επαφές τους με άτομα, οικογένειες και γενικότερα την κοινωνία  καθιστά τις ΜΚΟ ικανές να προτείνουν προσεγγίσεις και παρεμβάσεις προς όφελος εκείνων που κατά κύριο λόγο  πλήττονται από τη χρήση ναρκωτικών. Οι εθνικές κυβερνήσεις, τα Ηνωμένα Έθνη (ΟΗΕ) και η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) έχουν δείξει αυξημένο ενδιαφέρον για τη συμβολή των ΜΚΟ.

Στο επίπεδο του ΟΗΕ μια σημαντική εξέλιξη έλαβε χώρα το 2008. Η πρωτοβουλία «Πέραν του 2008» (Beyond 2008), συγκάλεσε τον Ιούλιο του 2008 παγκόσμια σύνοδο με συμμετοχή Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων από όλο τον κόσμο,  όπου συζητήθηκε  και αξιολογήθηκε το πρόγραμμα δράσης 1998-2008 του ΟΗΕ  για τα ναρκωτικά. Η σύνοδος  ενέκρινε διακήρυξη και τρία ψηφίσματα με προτάσεις και συστάσεις προς την Επιτροπή Ναρκωτικών του ΟΗΕ (CND) , το Διεθνές Συμβούλιο Ελέγχου των Ναρκωτικών (INCB) και το Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα (UNODC). Η Διακήρυξη αυτή ήταν το αποτέλεσμα μιας κοινής προσπάθειας των ΜΚΟ ανά τον  κόσμο να αξιολογήσουν την πολιτική διακήρυξη της Ειδικής Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ (UNGASS) του 1998 και να συμβάλουν στη διαμόρφωση της  νέας Πολιτικής Διακήρυξης η οποία εγκρίθηκε κατά τη Συνάντηση Υψηλού Επιπέδου της Επιτροπής Ναρκωτικών του ΟΗΕ το Μάρτιο του 2009. Η σύνοδος των ΜΚΟ του 2008 έδωσε νέα ώθηση στις σχέσεις μεταξύ του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) και της Κοινωνίας των Πολιτών και ειδικά των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων. Η συμμετοχή εκπροσώπων Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων στις εργασίες της ετήσιας συνόδου της Επιτροπής Ναρκωτικών του ΟΗΕ, η δυνατότητα να λάβουν το λόγο και να εκφράσουν τις απόψεις τους βελτιώθηκε κατά πολύ κατά την περίοδο μετά το 2008. Από το 2010 διοργανώνεται μια ειδική ανεπίσημη σύσκεψη μεταξύ εκπροσώπων Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων και του Διευθυντού του Γραφείου του ΟΗΕ για τα ναρκωτικά (UNODC) και ανάλογη ανεπίσημη σύσκεψη με τον Πρόεδρο του Διεθνούς Συμβουλίου Ελέγχου των Ναρκωτικών (INCB) κατά τη διάρκεια της ετήσιας Συνόδου της Επιτροπής Ναρκωτικών. Τον Μάρτιο του 2011 η Σύνοδος της Επιτροπής Ναρκωτικών (CND) ενέκρινε ψήφισμα όπου καλεί τα κράτη μέλη να βελτιώσουν το συμμετοχικό ρόλο της κοινωνίας των πολιτών στην αντιμετώπιση του προβλήματος των ναρκωτικών. Το ψήφισμα αναγνωρίζει τη σημασία της ουσιαστικής συμβολής της κοινωνίας των πολιτών στην αντιμετώπιση του προβλήματος και προτρέπει τα κράτη μέλη να «διασφαλίσουν το συμμετοχικό ρόλο της κοινωνίας των πολιτών, μέσω διαβουλεύσεων, ανάπτυξης και εφαρμογής προγραμμάτων ελέγχου των ναρκωτικών και διαμόρφωσης της πολιτικής, ιδίως σε ότι αφορά στη μείωση της ζήτησης»

Η συμμετοχή των ΜΚΟ σε επίπεδο ΟΗΕ πρέπει να συνεχιστεί  και να αναπτυχθεί περαιτέρω κατά την επόμενη δεκαετία.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, πριν από μερικά χρόνια, δημιούργησε το φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών ως επίσημο φορέα συμμετοχής των ΜΚΟ στη διαδικασία χάραξης πολιτικής για τα ναρκωτικά στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το φόρουμ αυτό δίνει την ευκαιρία στις ΜΚΟ να ενημερωθούν και να υποβάλουν προτάσεις σχετικά με την πολιτική των ναρκωτικών της ΕΕ. Στις εθνικές τους στρατηγικές για τα ναρκωτικά, τα κράτη μέλη της ΕΕ αναγνωρίζουν τη σημασία της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών και των ΜΚΟ στη διαμόρφωση και  υλοποίηση της πολιτικής τους για τα ναρκωτικά.

Όλες αυτές οι εξελίξεις δείχνουν, κατ’ αρχήν, ότι οι ΜΚΟ έχουν δυνατότητες να επηρεάσουν πολιτικές αποφάσεις. Εναπόκειται πλέον στις ΜΚΟ και τις αρμόδιες αρχές να πραγματοποιήσουν αυτές τις καλές προθέσεις στην καθημερινή πράξη.

Οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις συνειδητοποιούν  ότι η καλή θέληση δεν αρκεί για να επιτευχθούν αποτελέσματα στις προσπάθειές τους να επηρεάσουν την πολιτική για τα ναρκωτικά. Η ποιότητα των προτάσεών τους είναι ζωτικής σημασίας στον διάλογο με τους  διεθνείς, ευρωπαϊκούς , εθνικούς και τοπικούς  αρμόδιους φορείς και οργανισμούς. Πολλές ΜΚΟ έχουν αναπτύξει ανεπίσημες επαφές με τους φορείς χάραξης πολιτικής και προσπαθούν να ξεκινήσουν συζητήσεις και διάλογο σχετικά με την αξιολόγηση της ασκούμενης πολιτικής για τα ναρκωτικά και τις δυνατότητες αλλαγών προς το καλύτερο, μέσω μελετών, ερευνών και δημοσιεύσεων.

Η Διεθνής Κοινοπραξία Πολιτικής για τα Ναρκωτικά [International Drug Policy Consortium (IDPC)], ένα παγκόσμιο δίκτυο συνεργασίας Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων και επαγγελματικών ενώσεων που εργάζονται στον τομέα των ναρκωτικών, είναι μια πρωτοβουλία που προωθεί τη συνεργασία μεταξύ των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, ανταλλάσσοντας εμπειρίες και επιστημονικές γνώσεις και ενθαρρύνοντας την κοινή δράση. Εκδίδει περιστασιακά ενημερωτικά φυλλάδια και ανακοινώνει και διασπείρει εκθέσεις των οργανώσεων-μελών  που αφορούν  εξειδικευμένα θέματα σχετικά με τα ναρκωτικά.

Οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, δεν έχουν σχετική παράδοση στενής συνεργασίας με πρωτοβουλίες της κοινωνίας των πολιτών. Είναι μια πρόκληση για τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις  στην περιοχή να αναπτύξουν σχέσεις καλής συνεργασίας  με τις αρμόδιες αρχές και να καταστούν σοβαροί εταίροι στη διαμόρφωση μιας ανθρώπινης και αποτελεσματικής πολιτικής για τα ναρκωτικά. Το Δίκτυο Συνεργασίας των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων Νοτιοανατολικής Ευρώπης συμμερίζεται  τις αρχές, το όραμα και την αποστολή που εκφράζουν ΜΚΟ ανά τον κόσμο στο πλαίσιο της Διεθνούς Κοινοπραξίας Πολιτικής για τα Ναρκωτικά (IDPC). Η εμπλοκή τους σε δράσεις για την πολιτική των ναρκωτικών στις χώρες όπου εδρεύουν διέπεται απ’ αυτές τις αρχές. Ο ΔΙΟΓΕΝΗΣ και η Διεθνής Κοινοπραξία για την Πολιτική των Ναρκωτικών (IDPC) υποστηρίζουν το δίκτυο πολιτικής για τα ναρκωτικά στην ΝΑ Ευρώπη με στόχο την προώθηση της περαιτέρω συνεργασίας, την ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών και την ενθάρρυνση ανάληψης κοινών πρωτοβουλιών στην περιοχή.